Hoofdstuk 5: Blended learning in de praktijk van het hoger onderwijs

In de vorige blogpost zijn de nadelen, valkuilen en mogelijke oplossingen van blended learning besproken. Om hier dieper op in te gaan, bespreken we nu blended learning in de praktijk van het hoger onderwijs. Hoe is blended learning in Nederland? Verder worden er nog ontwikkelingen besproken.

Blended Learning in het onderwijs is de toekomst. ‘De toekomst’ is echter een rekbaar begrip. Praten we over de nabije toekomst? Speelt Blended Learning nu al een rol in de leeromgeving van studenten? In dit hoofdstuk wordt Blended Learning in het hoger onderwijs onderzocht om deze vragen te beantwoorden. Verder verschaft dit hoofdstuk inzicht in alle keuzes die gepaard gaan met de invoering van digitale vormen in het onderwijs.

Blended Learning in de praktijk van het hoger onderwijs

Onderzoekers J. Fransen en P. Swager stellen in hun lectoraat over e-learning dat Blended Learning draait om het maken van de juiste keuzes. Hierin dient altijd de onderwijssituatie als uitgangspunt genomen te worden. Het draait hier immers om de toepassing van Blended Learning in het hoger onderwijs. Deze keuzes vormen het fundament waaruit vervolgens de praktische infrastructuur voor Blended Learning kan worden gelegd. Voorbeelden van keuzes zoals geformuleerd door Fransen en Swager zijn verwerkt in de onderstaande tabel.

Omschrijving Expertisevragen
Keuze in tijd
  • Wanneer kan de start plaatsvinden?
  • Wanneer kunnen opdrachten worden afgerond?
  • Hoe flexibel is de opleiding qua tempo, of moment van tentamens?
Keuze over de inhoud
  • Welke onderwerpen kies je?
  • In welke volgorde doorloop je de module?
  • Begin je bij de theorie of juist bij de praktijk?
  • Welke materialen wil je gebruiken?
Keuzes m.b.t. toegangseisen per studieonderdeel
  • Staan deze vast of zijn ze flexibel?
Keuzes over instructies en bronnen
  • Is alles face-to-face (F2F) of online of kan het individu kiezen?
  • Kan het individueel of moet het in een groep?
  • Welke bronnen kunnen we gebruiken?
  • Hoe vindt de begeleiding plaats?
Keuze m.b.t.  het aanbieden van onderwijs en logistiek
  • Wanneer en hoe vindt overleg plaats?
  • Welke hulpmiddelen worden gebruikt (videocontact, interface etc.)?
Keuzes m.b.t. evaluatie
  • Hoe controleer je dat het beoogde geleerd wordt?
  • Hoe controleer je de opgedane kennis?

Voor het maken van elke keuze is het belangrijk om na te denken over de mogelijkheden, maar vooral ook over het perspectief. Voor voltijdstudenten is het niet zinvol om via een online videoconferencing met elkaar te vergaderen als zij elkaar ook op school zien. De keuze voor een toepassing moet altijd verklaarbaar zijn en een concreet doel hebben. Al deze keuzes kunnen ontleedt worden aan de hand van een aantal aspecten:

  • Doelen-strategie-evaluatie
  • Het soort leerproces
  • Belangrijke aspecten van het leerproces
  • Eigenschappen van de student
  • Distributie van de leerinhoud
  • Keuze voor media
  • Type communicatie
  • Competenties van een e-Trainer
  • Het maken van de juiste blend

Het bewustzijn van het begrip en belang van Blended Learning is aanwezig op de meeste hogescholen. Veel websites van leerinstellingen besteden namelijk uitgebreid aandacht aan deze manier van onderwijs geven. Wat op hun sites veel terugkomt is het belang om het juiste evenwicht na te streven tussen face-to-face (f2f) en online interactie. De digitale omgeving dient afgestemd te worden op de verschillende werkvormen. Door goed na te gaan wat f2f moet en wat online kan, kan er efficiënter gebruik gemaakt worden van de tijd van student en docent. Om dit te bewerkstelligen kan het TPACK model (van Peursen, 2007) gebruikt worden. Door de zes stappen die bij dit model horen op te volgen kan er concreet naar Blended Learning toegewerkt worden. Deze stappen zijn respectievelijk:

  • Indelen van de bestaande cursus in onderdelen
  • Nagaan waar het inzetten van een elektronische leeromgeving (ELO) zin kan hebben
  • Koppelen van ELO activiteiten met F2F bijeenkomsten
  • Blauwdruk maken van de Blended Learning opzet
  • Korte proefdraai
  • invoering van Blended Learning in de hele cursus.

TPACK model (van Peursen, 2007)

Blended learning in Nederland

Met de opkomst van Blended learning en de toegankelijkheid van software zien we ook dat steeds meer onderwijsinstellingen in Nederland deze actief gaan gebruiken. Daarnaast zien we dat bij veel onderwijsinstellingen de discussie over de toepasbaarheid binnen de eigen opleidingen volop in gang is gezet.

Momenteel zien we in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs blended learning vooral op module en projectbasis ingezet worden. Dit is in lijn met onze eerdere conclusie dat voor het goed in kunnen zetten van blended learning aan een flink aantal basisvoorwaarden voldaan moet worden. Het wordt tot op heden dan ook ingezet als verrijking van de bestaande opleiding of om de drempel naar de opleiding te verlagen.

Hogeschool Utrecht werkt bijvoorbeeld met een blended learning concept specifiek bedoeld voor Limburgse masterstudenten. Voor deze studenten is de drempel om een naar Utrecht te komen erg hoog. Het aantal klassikale bijeenkomsten is daarom verminderd en deels vervangen met digitale opdrachten, video’s en achtergrondinformatie. Blended learning wordt hier drempelverlagend ingezet. (http://www.hu.nl/ProjectSites/Masteropleidingen-via-blended-learning.aspx)

Bij de Haagse Hogeschool zien we blended learning terug in modules van een aantal opleidingen waaronder CMD. Deze opleiding gebruikt blended learning vooral binnen het ICT onderdeel van de opleiding. Studenten kunnen het volledige lerarenteam online benaderen voor het stellen van vragen en een deel van de ICT lessen vind plaats binnen de digitale leeromgeving.

Ook zien we blended learning terug bij een aantal deel en voltijdopleidingen zoals bijvoorbeeld Logopedie of leraar bouwkunde bij Windesheim (http://www.windesheimflevoland.nl/studeren/opleidingen/logopedie-blended-learning/) Het grote voordeel is dat door het gebruik van de digitale leeromgeving studenten hun eigen lestijden kunnen bepalden. Daarnaast hoeven ze weinig fysiek aanwezig te zijn in het schoolgebouw. Uitermate geschikt dus voor mensen die al een baan hebben maar daarnaast alsnog een HBO studie willen volgen. Deze opleidingen bieden blended learning aan als integraal onderdeel van de opleiding. In tegenstelling tot sommige opleidingen die blended learning alleen voor bepaalde modules toepassen is de blended learning hier volledig geïntegreerd in de opleiding en kunnen (bijna) alle vakken digitaal gevolgd/ondersteund worden.

We mogen dus zeggen dat blended learning in Nederland volop in opkomst is. Het is niet langer alleen iets van de toekomst. Er zijn nog veel stappen te zetten voordat blended learning overal ingeburgerd en wijdverspreid is.

Ontwikkeling

Blended learning zorgt ervoor dat niet alleen jongeren, maar ook docenten met de tijd meegaan en zich kunnen ontwikkelen. Ze leren in korte tijd de principes en elementen van het nieuwe leren toe te passen in de praktijk. Zij zijn en worden de nieuwe kennismakelaars die (jonge) mensen helpen om zich te oriënteren op de juiste content en hen begeleiden met diverse methoden om optimaal te leren. De docent is de nieuwe live content die een optimaal leerproces mogelijk maakt.

Advertenties
Standaard

Hoofdstuk 4: Valkuilen, nadelen en oplossingen

In de vorige blogpost zijn een aantal voordelen van Blended Learning beschreven. Deze week worden de mogelijke valkuilen en nadelen van Blended Learning besproken en worden oplossingen aangedragen om deze valkuilen te voorkomen.

4.1 Valkuilen

Blended Learning is een vorm van onderwijs die is gericht op de individuele voorkeuren van de studenten en geeft de student veel vrijheid en zelfstandigheid. Hierbij ontstaat de kans dat een student te veel vrijheid krijgt. Niet elke student kan goed omgaan met deze vorm van vrijheid of zelfstandigheid aan, waarbij de student het risico kan lopen achterop te raken ten opzichte van andere studenten.

Bij Blended Learning zal het contactonderwijs, face-to-face contact, afnemen. Dit kan een belemmering zijn voor de ontwikkeling van bepaalde sociale competenties van de student. Initiatief tonen, het durven vragen te stellen, studenten aan te spreken of complimenten geven zijn hier een aantal voorbeelden van.

face-to-face

Door de afname van face-to-face contact wordt het voor de docent ook lastiger om aspecten zoals lichaamstaal, oogcontact en andere vormen van non-verbale communicatie over te brengen op de student. In de virtuele omgeving vormen deze sociale aspecten dan ook een grote uitdaging.

In de vorige blogpost kwam de afname van kosten naar voren als voordeel. Het inzetten van Blended Learning mag echter in geen enkele vorm in relatie staan tot het bezuinigen op de kosten van de opleiding. Een te sterke focus op de kosten resulteert uiteindelijk in verlies van de opbrengsten en het behalen van optimaal resultaat. Dit heeft als gevolg dat de voordelen van Blended Learning verminderen en de gewenste situatie niet bereikt wordt.

4.2 Nadelen

Nadelen voor een instelling kunnen zijn:

  • Blended Learning vereist grotere eisen aan de hardware bandbreedte waardoor er een zekere investeringsdrempel is voor de instellingen.
  • De ontwikkelkosten van cursusmateriaal zijn hoger dan bij traditioneel onderwijs
  • De docenten passen in een aantal gevallen e-leren toe voor vaardigheden die veel beter in een reguliere en live onderwijssetting geoefend kunnen worden.
  • Ondersteuning (help, tutorial, help-desk, leercoach) voor de lerende student moet constant aanwezig zijn om onvoldoende kennis en ervaring met de leeromgeving en ICT-tools op te vangen.

Nadelen voor de docent en student zijn onder andere:

  • Grote diversiteit in leermiddelen maakt het voor de docent moeilijk passende methodes te vinden bij de diversiteit aan leerstijlen van de cursisten. Sommige studenten leren meer van beelden, anderen van verhalen, sommigen willen exacte informatie en anderen worden weer gemotiveerd door de omgeving waarin kennis wordt toegepast.
  • Studenten stellen in hun studietijd weleens andere prioriteiten dan het volgen van onderwijs en komen daardoor niet toe aan het verwerven van de basiskennis. Extra opvolging en begeleiding is dus heel erg van belang.
  • Blended Learning vereist een grote leer- en werkdiscipline van de studenten.
  • Lezen van beeldscherm is niet voor iedereen even makkelijk. Er zijn zowel docenten als studenten die liever vanaf papier lezen/leren.

4.3 Mogelijke oplossingen

De mate waarin de student vrijheid en zelfstandigheid krijgt moet niet leiden tot achterstand. Het is daarom van belang dat er duidelijke afspraken worden gemaakt wat betreft deadlines en richtlijnen van opdrachten.

Het verkleinen van de kans op achterstand kan tevens worden verholpen tijdens de contacturen. Tijdens deze uren kan de student zijn voortgang bespreken en vragen stellen. Via digitale communicatiewegen, zoals e-mail, is er sprake van een zekere barrière (tijd van respons, aanwezigheid, onduidelijkheid, schrijfvaardigheid etc.) , die er bij face-to-face contact niet is.

Een groot deel van informatie komt over via non-verbale communicatie, die in de virtuele omgeving lastig kan zijn om over te brengen. Een mogelijkheid is om de docent training te geven zodat de non-verbale communicatie ook via deze digitale wegen overkomt.

Oplossingen voor de top 10 valkuilen van Blended Learning [Engels].

 

Standaard