Hoofdstuk 5: Blended learning in de praktijk van het hoger onderwijs

In de vorige blogpost zijn de nadelen, valkuilen en mogelijke oplossingen van blended learning besproken. Om hier dieper op in te gaan, bespreken we nu blended learning in de praktijk van het hoger onderwijs. Hoe is blended learning in Nederland? Verder worden er nog ontwikkelingen besproken.

Blended Learning in het onderwijs is de toekomst. ‘De toekomst’ is echter een rekbaar begrip. Praten we over de nabije toekomst? Speelt Blended Learning nu al een rol in de leeromgeving van studenten? In dit hoofdstuk wordt Blended Learning in het hoger onderwijs onderzocht om deze vragen te beantwoorden. Verder verschaft dit hoofdstuk inzicht in alle keuzes die gepaard gaan met de invoering van digitale vormen in het onderwijs.

Blended Learning in de praktijk van het hoger onderwijs

Onderzoekers J. Fransen en P. Swager stellen in hun lectoraat over e-learning dat Blended Learning draait om het maken van de juiste keuzes. Hierin dient altijd de onderwijssituatie als uitgangspunt genomen te worden. Het draait hier immers om de toepassing van Blended Learning in het hoger onderwijs. Deze keuzes vormen het fundament waaruit vervolgens de praktische infrastructuur voor Blended Learning kan worden gelegd. Voorbeelden van keuzes zoals geformuleerd door Fransen en Swager zijn verwerkt in de onderstaande tabel.

Omschrijving Expertisevragen
Keuze in tijd
  • Wanneer kan de start plaatsvinden?
  • Wanneer kunnen opdrachten worden afgerond?
  • Hoe flexibel is de opleiding qua tempo, of moment van tentamens?
Keuze over de inhoud
  • Welke onderwerpen kies je?
  • In welke volgorde doorloop je de module?
  • Begin je bij de theorie of juist bij de praktijk?
  • Welke materialen wil je gebruiken?
Keuzes m.b.t. toegangseisen per studieonderdeel
  • Staan deze vast of zijn ze flexibel?
Keuzes over instructies en bronnen
  • Is alles face-to-face (F2F) of online of kan het individu kiezen?
  • Kan het individueel of moet het in een groep?
  • Welke bronnen kunnen we gebruiken?
  • Hoe vindt de begeleiding plaats?
Keuze m.b.t.  het aanbieden van onderwijs en logistiek
  • Wanneer en hoe vindt overleg plaats?
  • Welke hulpmiddelen worden gebruikt (videocontact, interface etc.)?
Keuzes m.b.t. evaluatie
  • Hoe controleer je dat het beoogde geleerd wordt?
  • Hoe controleer je de opgedane kennis?

Voor het maken van elke keuze is het belangrijk om na te denken over de mogelijkheden, maar vooral ook over het perspectief. Voor voltijdstudenten is het niet zinvol om via een online videoconferencing met elkaar te vergaderen als zij elkaar ook op school zien. De keuze voor een toepassing moet altijd verklaarbaar zijn en een concreet doel hebben. Al deze keuzes kunnen ontleedt worden aan de hand van een aantal aspecten:

  • Doelen-strategie-evaluatie
  • Het soort leerproces
  • Belangrijke aspecten van het leerproces
  • Eigenschappen van de student
  • Distributie van de leerinhoud
  • Keuze voor media
  • Type communicatie
  • Competenties van een e-Trainer
  • Het maken van de juiste blend

Het bewustzijn van het begrip en belang van Blended Learning is aanwezig op de meeste hogescholen. Veel websites van leerinstellingen besteden namelijk uitgebreid aandacht aan deze manier van onderwijs geven. Wat op hun sites veel terugkomt is het belang om het juiste evenwicht na te streven tussen face-to-face (f2f) en online interactie. De digitale omgeving dient afgestemd te worden op de verschillende werkvormen. Door goed na te gaan wat f2f moet en wat online kan, kan er efficiënter gebruik gemaakt worden van de tijd van student en docent. Om dit te bewerkstelligen kan het TPACK model (van Peursen, 2007) gebruikt worden. Door de zes stappen die bij dit model horen op te volgen kan er concreet naar Blended Learning toegewerkt worden. Deze stappen zijn respectievelijk:

  • Indelen van de bestaande cursus in onderdelen
  • Nagaan waar het inzetten van een elektronische leeromgeving (ELO) zin kan hebben
  • Koppelen van ELO activiteiten met F2F bijeenkomsten
  • Blauwdruk maken van de Blended Learning opzet
  • Korte proefdraai
  • invoering van Blended Learning in de hele cursus.

TPACK model (van Peursen, 2007)

Blended learning in Nederland

Met de opkomst van Blended learning en de toegankelijkheid van software zien we ook dat steeds meer onderwijsinstellingen in Nederland deze actief gaan gebruiken. Daarnaast zien we dat bij veel onderwijsinstellingen de discussie over de toepasbaarheid binnen de eigen opleidingen volop in gang is gezet.

Momenteel zien we in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs blended learning vooral op module en projectbasis ingezet worden. Dit is in lijn met onze eerdere conclusie dat voor het goed in kunnen zetten van blended learning aan een flink aantal basisvoorwaarden voldaan moet worden. Het wordt tot op heden dan ook ingezet als verrijking van de bestaande opleiding of om de drempel naar de opleiding te verlagen.

Hogeschool Utrecht werkt bijvoorbeeld met een blended learning concept specifiek bedoeld voor Limburgse masterstudenten. Voor deze studenten is de drempel om een naar Utrecht te komen erg hoog. Het aantal klassikale bijeenkomsten is daarom verminderd en deels vervangen met digitale opdrachten, video’s en achtergrondinformatie. Blended learning wordt hier drempelverlagend ingezet. (http://www.hu.nl/ProjectSites/Masteropleidingen-via-blended-learning.aspx)

Bij de Haagse Hogeschool zien we blended learning terug in modules van een aantal opleidingen waaronder CMD. Deze opleiding gebruikt blended learning vooral binnen het ICT onderdeel van de opleiding. Studenten kunnen het volledige lerarenteam online benaderen voor het stellen van vragen en een deel van de ICT lessen vind plaats binnen de digitale leeromgeving.

Ook zien we blended learning terug bij een aantal deel en voltijdopleidingen zoals bijvoorbeeld Logopedie of leraar bouwkunde bij Windesheim (http://www.windesheimflevoland.nl/studeren/opleidingen/logopedie-blended-learning/) Het grote voordeel is dat door het gebruik van de digitale leeromgeving studenten hun eigen lestijden kunnen bepalden. Daarnaast hoeven ze weinig fysiek aanwezig te zijn in het schoolgebouw. Uitermate geschikt dus voor mensen die al een baan hebben maar daarnaast alsnog een HBO studie willen volgen. Deze opleidingen bieden blended learning aan als integraal onderdeel van de opleiding. In tegenstelling tot sommige opleidingen die blended learning alleen voor bepaalde modules toepassen is de blended learning hier volledig geïntegreerd in de opleiding en kunnen (bijna) alle vakken digitaal gevolgd/ondersteund worden.

We mogen dus zeggen dat blended learning in Nederland volop in opkomst is. Het is niet langer alleen iets van de toekomst. Er zijn nog veel stappen te zetten voordat blended learning overal ingeburgerd en wijdverspreid is.

Ontwikkeling

Blended learning zorgt ervoor dat niet alleen jongeren, maar ook docenten met de tijd meegaan en zich kunnen ontwikkelen. Ze leren in korte tijd de principes en elementen van het nieuwe leren toe te passen in de praktijk. Zij zijn en worden de nieuwe kennismakelaars die (jonge) mensen helpen om zich te oriënteren op de juiste content en hen begeleiden met diverse methoden om optimaal te leren. De docent is de nieuwe live content die een optimaal leerproces mogelijk maakt.

Standaard

Hoofdstuk 4: Valkuilen, nadelen en oplossingen

In de vorige blogpost zijn een aantal voordelen van Blended Learning beschreven. Deze week worden de mogelijke valkuilen en nadelen van Blended Learning besproken en worden oplossingen aangedragen om deze valkuilen te voorkomen.

4.1 Valkuilen

Blended Learning is een vorm van onderwijs die is gericht op de individuele voorkeuren van de studenten en geeft de student veel vrijheid en zelfstandigheid. Hierbij ontstaat de kans dat een student te veel vrijheid krijgt. Niet elke student kan goed omgaan met deze vorm van vrijheid of zelfstandigheid aan, waarbij de student het risico kan lopen achterop te raken ten opzichte van andere studenten.

Bij Blended Learning zal het contactonderwijs, face-to-face contact, afnemen. Dit kan een belemmering zijn voor de ontwikkeling van bepaalde sociale competenties van de student. Initiatief tonen, het durven vragen te stellen, studenten aan te spreken of complimenten geven zijn hier een aantal voorbeelden van.

face-to-face

Door de afname van face-to-face contact wordt het voor de docent ook lastiger om aspecten zoals lichaamstaal, oogcontact en andere vormen van non-verbale communicatie over te brengen op de student. In de virtuele omgeving vormen deze sociale aspecten dan ook een grote uitdaging.

In de vorige blogpost kwam de afname van kosten naar voren als voordeel. Het inzetten van Blended Learning mag echter in geen enkele vorm in relatie staan tot het bezuinigen op de kosten van de opleiding. Een te sterke focus op de kosten resulteert uiteindelijk in verlies van de opbrengsten en het behalen van optimaal resultaat. Dit heeft als gevolg dat de voordelen van Blended Learning verminderen en de gewenste situatie niet bereikt wordt.

4.2 Nadelen

Nadelen voor een instelling kunnen zijn:

  • Blended Learning vereist grotere eisen aan de hardware bandbreedte waardoor er een zekere investeringsdrempel is voor de instellingen.
  • De ontwikkelkosten van cursusmateriaal zijn hoger dan bij traditioneel onderwijs
  • De docenten passen in een aantal gevallen e-leren toe voor vaardigheden die veel beter in een reguliere en live onderwijssetting geoefend kunnen worden.
  • Ondersteuning (help, tutorial, help-desk, leercoach) voor de lerende student moet constant aanwezig zijn om onvoldoende kennis en ervaring met de leeromgeving en ICT-tools op te vangen.

Nadelen voor de docent en student zijn onder andere:

  • Grote diversiteit in leermiddelen maakt het voor de docent moeilijk passende methodes te vinden bij de diversiteit aan leerstijlen van de cursisten. Sommige studenten leren meer van beelden, anderen van verhalen, sommigen willen exacte informatie en anderen worden weer gemotiveerd door de omgeving waarin kennis wordt toegepast.
  • Studenten stellen in hun studietijd weleens andere prioriteiten dan het volgen van onderwijs en komen daardoor niet toe aan het verwerven van de basiskennis. Extra opvolging en begeleiding is dus heel erg van belang.
  • Blended Learning vereist een grote leer- en werkdiscipline van de studenten.
  • Lezen van beeldscherm is niet voor iedereen even makkelijk. Er zijn zowel docenten als studenten die liever vanaf papier lezen/leren.

4.3 Mogelijke oplossingen

De mate waarin de student vrijheid en zelfstandigheid krijgt moet niet leiden tot achterstand. Het is daarom van belang dat er duidelijke afspraken worden gemaakt wat betreft deadlines en richtlijnen van opdrachten.

Het verkleinen van de kans op achterstand kan tevens worden verholpen tijdens de contacturen. Tijdens deze uren kan de student zijn voortgang bespreken en vragen stellen. Via digitale communicatiewegen, zoals e-mail, is er sprake van een zekere barrière (tijd van respons, aanwezigheid, onduidelijkheid, schrijfvaardigheid etc.) , die er bij face-to-face contact niet is.

Een groot deel van informatie komt over via non-verbale communicatie, die in de virtuele omgeving lastig kan zijn om over te brengen. Een mogelijkheid is om de docent training te geven zodat de non-verbale communicatie ook via deze digitale wegen overkomt.

Oplossingen voor de top 10 valkuilen van Blended Learning [Engels].

 

Standaard

Hoofdstuk 3: Voordelen van Blended Learning

Zoals in de vorige blogpost is beschreven, is Blended Learning de integratie tussen klassikaal en online leren. Hier zijn veel voordelen aan en in deze post worden er een aantal besproken. Een algemeen en belangrijk voordeel is daling van kosten voor zowel de student, docent en organisatie. Andere voordelen zijn: minder cursusdagen, lagere cursusprijs, professionele begeleiding van docent/trainer tijdens de les en het digitale gedeelte (e-learning) kan op eigen tempo worden gevolgd en altijd worden nagelezen.

3.1 Voordelen voor docenten
Een van de grootste voordelen voor docenten is tijdbesparing. Door het digitale contact met studenten, is er minder tijd nodig voor het geven van colleges. Wanneer studenten specifieke begeleiding nodig hebben, kunnen zij contact opnemen met een docent. Zo kan tijdens een klassikale les extra aandacht aan het probleem van de student worden gegeven. Ook wordt er tijd bespaard doordat studenten elkaars werk beoordelen.

Naast tijdbesparing, is verbetering van onderwijs ook een voordeel van Blended Learning. Door het geven van dagelijkse of wekelijkse tussentijdse toetsen, kan een goed inzicht verkregen worden op de onderdelen die studenten al onder de knie hebben, of juist meer tijd aan moeten besteden. Bovendien is de voortgang digitaal te volgen, waardoor deze altijd up-to-date is.

Het gemak van studeren

3.2 Voordelen voor studenten
Studenten weten als de beste om te gaan met de huidige ontwikkelingen op het gebied van digitale communicatie en sociale media. Hierbij sluit Blended Learning volledig aan. Het grootste voordeel van Blended Learning, voor de student, is het gemak van het studeren.

De studie is zeer toegankelijk. Op elk moment van de dag kan de student online komen om te werken aan zijn studie. Dit kan zelfstandig of in groepsverband. Bij Blended Learning staat alle informatie van een studie online en is hiermee dus altijd beschikbaar voor de student. Informatie kan snel worden gevonden en ook kan de student zelf selecteren welke informatie hij nodig heeft.

Ook is tijdbesparing en tijdsindeling voor studenten een belangrijk voordeel. Deze doelgroep heeft het vaak druk en per week een aantal zaken waar aandacht aan besteed moet worden naast de studie, zoals een (bij)baan, sport, een sociaal leven en het familieleven. Zelfstandig een tijdsindeling maken is dan een grote bijkomstigheid.

Virtueel onderwijs is beter in staat om een op maat gemaakt programma aan de leerling aan te bieden, om zo in zijn eigen tempo de stof tot zich te nemen. In tegenstelling tot traditioneel onderwijs waar ‘one size fits all’ de boventoon voert. Daarnaast zijn leerlingen gemiddeld langer geconcentreerd dan hun leeftijdsgenoten uit de traditionele klas, omdat ze zelf hun tijd in kunnen delen.

3.3 Voordelen voor beleidsmakers
Er kunnen ook een aantal voordelen vanuit beleidsmakers genoemd worden. Als voorbeeld hiervan worden seminars gebruikt. Met de opkomst van het digitale tijdperk veranderen seminars in webinars: de online variant van een seminar.

Dit zijn een aantal belangrijke voordelen van webinars:

  • Deelname kan vrijwel altijd en overal. Er is een alleen een computer met internetverbinding nodig.
  • Kostenbesparend: geen reis- en verblijfkosten, geen zaalhuur en er hoeft niet gezorgd te worden voor maaltijden.
  • Mogelijke klanten zijn makkelijk te benaderen doordat ze zich registreren en daarmee laten zien dat ze zich in het onderwerp interesseren.
  • Gemakkelijk: er kunnen veel mensen tegelijk worden geïnformeerd zonder dat er sprake is van reistijd.

Voor meer informatie kan het webboek Blended Learning worden geraadpleegd. Hoofdstuk 3 is samengevat door subgroep twee: Araya, Bart, Björn, Sade en Victor.

Standaard

Hoofdstuk 1: Inleiding

Blended learning is hedendaags een trending topic van het onderwijs. De term blended learning staat voor het optimaal schakelen tussen traditioneel leren en benutten van moderne technologie tijdens het leren. De innovaties van deze tijd volgen elkaar steeds sneller op waardoor het verkrijgen van informatie nauwelijks meer verbonden is aan plaats en tijd, maar ook de informatie zelf verandert steeds sneller door deze innovaties.

De innovaties veranderen de wereld. Zo worden traditionele bedrijven van de kaart geveegd door internetbedrijven. Internetbedrijven maken slechts een fractie van de kosten van een traditioneel bedrijf omdat deze geen uitgaven hebben aan gebouwen en minder personeel nodig hebben. Hierdoor kunnen zij de prijs lagen houden en zijn het moeilijk verslaanbare concurrenten. Ouderwets georganiseerde bedrijven en instellingen missen hierbij voldoende innovatiekracht om te overleven en velen staan op instorten.

Naast deze verandering in het bedrijfsleven veranderen ook scholen in een hoog tempo. Lessen zijn te bekijken via Youtube channels of I-tues university en er wordt op afstand gewerkt via Google Drive of Microsoft Skydrive. De studenten “verkopen” hun verworven competenties via zelfsgebouwde portfolio-websites aan werkgevers. Boeken verdwijnen en worden vervangen door laptops, tablets en zelfs smartphones. In 2013 was de beste universiteit ter wereld het MIT in bosten. Deze universiteit maakt volop gebruik van de digitale communicatie en de sociale media. Zij delen hierdoor al hun kennis met de rest van de wereld. (Bekijk ook eens een initiatief als www.coursera.org.)

Wanneer hogescholen of universiteiten niet meedoen aan deze vlotte vooruitgang zullen zij hun concurrentiekracht verliezen. Wanneer deze voortgang wordt bijgehouden garandeert dat niet altijd succes, denk maar aan het bedrijf Kodak. Maar zelfs de Dalai Lama onderkent de noodzaak van de verandering: : “True leadership recognizes the inevitability of change and combines the economic system with moral values.”. Ook de praktijk onderbouwt deze stelling.  De minor kreeg driemaal meer inschrijvingen nadat de minor “blended” was gemaakt.

Wanneer studenten om leren te gaan met blended learning en deze innovaties leren zij ook hoe belangrijk het is om te blijven ontwikkelen en “out of the box” te denken.

In het volgende blog, hoofdstuk 2, wordt beschreven wat Blended learning precies inhoudt. Tevens worden gehanteerde modellen beschreven met praktijkvoorbeelden.

Standaard